Bil ve Anla

1822 sonbaharında Si minör senfoniyi yazmaya başladı. İki bölümü bitirdi. Üçüncü bölümün ilk sayfalarını da yazdı, sonra kalemi bıraktı.

Buraya kadarı sıradan. Sıra dışı olan şu: Schubert bundan sonra altı yıl daha yaşadı. Bu altı yılda onlarca eser yazdı, aralarında en büyük saydıklarımız da var. Ama o senfoniye bir daha hiç dönmedi.

Yani eseri ölüm yarım bırakmadı. Adamın kendisi bıraktı ve sebebini kimseye söylemedi. İki yüz yıldır bu boşluğu doldurmaya çalışan onlarca açıklama var — hastalık, tıkanma, ilgisini yitirme — hiçbiri kanıtlanamadı.

Bu büro, boşluğu doldurmak yerine kaydeder: sebep bilinmiyor.

“İki bölüm” cümlesi kolay olduğu için tutundu. Kâğıt başka bir şey söylüyor.

Üçüncü bölüm var. Schubert onu bir kenara atmadı — neredeyse tamamını yazdı. El yazmasında ilk sekiz ölçü düzgünce orkestraya geçirilmiş durumda: her çalgı kendi satırında, temiz. Ardından gelen 112 ölçü ise kısa partisyon hâlinde duruyor. Yani müzik yazılmış, sadece orkestraya dağıtılmamış.

Bu ayrımın önemi şurada: kısa partisyon, bestecinin kafasında işin bittiği yerdir. Orkestraya geçirmek zanaattır, buluş değil. Schubert bu bölümü düşünmeyi bitirmiş, yazmayı bırakmıştı.

Sekizinci ölçüde ne olduğunu kimse bilmiyor. Bir mektup yok, bir not yok, bir tanık yok. Elimizde yalnızca kalemin cinsi değişiyor: buraya kadar partisyon, buradan sonra taslak, sonra hiçbir şey.

Envanter memurunun işi burada biter. Sayfanın hangi ölçüde sustuğunu yazarız. Neden sustuğunu yazmayız.

1823’te Graz Müzik Derneği Schubert’e onur diploması verdi. Schubert teşekkür olarak bir partisyon gönderdi: bir yıl önce yazdığı iki bölüm, ve başlamış bir üçüncü.

Partisyon derneğe değil, bir kişiye ulaştı — Anselm Hüttenbrenner’e. Ve orada kaldı.

Kırk üç yıl kaldı. Schubert 1828’de öldü, Hüttenbrenner yaşamaya devam etti. Viyana’da Schubert’in eserleri basıldı, adı büyüdü, hakkında yazılar çıktı. Çekmece açılmadı.

1865’te Hüttenbrenner yetmiş bir yaşındaydı ve üç yıl ömrü kalmıştı. Şef Johann von Herbeck onu ziyaret etti. Herbeck’in yöntemi nazikti: üç Viyanalı bestecinin — Schubert, Lachner ve Hüttenbrenner’in — eserlerinden bir konser yapmak istediğini söyledi, ev sahibinden uygun eserler göstermesini rica etti, sonra da acaba Schubert’ten hiç çalınmamış bir şey bulunur mu diye sordu.

Bulundu.

İlk seslendirme 17 Aralık 1865, Viyana. Salon coştu. Ama iki bölümle bir konser kapanmıyordu, o yüzden sona Schubert’in başka bir senfonisinin finali eklendi. Yani “Bitmemiş Senfoni”nin ilk gecesi, ödünç alınmış bir sonla bitti.

Partisyon 1867’de basıldı. Kâğıdın yazılmasıyla duyulması arasında geçen süre: kırk üç yıl. Kâğıdın yazılmasıyla satılabilir olması arasında: kırk beş.

26 Mart 1828. Beethoven’in ölümünün birinci yıldönümü. Schubert hayatında ilk ve son kez, tamamen kendi eserlerinden oluşan bir konser verdi.

Program yedi kalemdi: bir yaylı dörtlünün ilk bölümü, emekli saray operası şarkıcısı Vogl’un söylediği dört şarkı, koro eşlikli bir “Ständchen”, Mi bemol majör piyanolu üçlü, kornolu bir şarkı, piyano eşlikli bir şarkı daha, ve erkek sesleri için çift koro.

Bilet üç florindi. Schubert konserden net 800 florin kazandı. Hayatı boyunca eline geçen en büyük tek meblağ.

Şimdi aynı şehrin aynı haftasına bakalım. Niccolò Paganini 16 Mart’ta Viyana’ya gelmişti. İlk konserini 29 Mart’ta verdi — Schubert’inkinden üç gün sonra. Parterin fiyatı beş florin, galerinin on. Paganini konser başına ortalama 6.250 florin kazandı. Viyana’da kaldığı altı ayın toplamı yaklaşık 75.000 florin.

Basın Schubert’in konserine gelmedi. Viyana gazeteleri neredeyse hiç yazmadı. Berlin’deki müzik dergisi üç ay sonra iki cümlelik ılık bir not düştü ve programı “çoğunlukla şarkılar” diye özetledi.

Schubert konserden yedi ay sonra öldü.

19 Kasım 1828’de öldü. Otuz bir yaşındaydı. Cenazesi 21 Kasım’da kaldırıldı.

Ardından resmî bir tereke işlemi açıldı. Dosya bugün Viyana Şehir ve Eyalet Arşivi’nde duruyor.

Dökümü uzun sürmedi. Birkaç parça giysi. Yatak takımı. Toplamı, geride kalan doktor ve cenaze masraflarını karşılamadı.

Borçları vardı. Arkadaşı Schober’a yaklaşık 191 florin borçluydu; bu borç 1829 Ocak’ının başında ödendi — ödeyen o değildi, ölmüştü.

Bu terekede eksik olan şeyi görmek, olanı görmekten kolay: kâğıtlar sayılmadı. Altı yüzden fazla lied, biten ve bitmeyen senfoniler, sonatlar, operalar — resmî döküme para eden mal olarak girmedi. O kâğıtlar ağabeyi Ferdinand’a kaldı.

Yani ölümünde en değersiz sayılan varlık, bugün adını taşıyan tek varlıktır.

1888 Eylül’ünde mezarlık kapanınca kemikleri Viyana Merkez Mezarlığı’na taşındı. Öldükten altmış yıl sonra, ilk kez, iyi bir yere yerleştirildi.

“Bitmemiş Senfoni” tekil bir isim. Kayıt çoğul olduğunu söylüyor.

Schubert on üç senfoniye başladı. Yedisini bitirdi. Altısı yarıda kaldı:

• D 2B (1811 dolayları) — yalnızca ilk bölümün bir parçası duruyor
• D 615 (1818) — iki bölümün piyano taslakları
• D 708A (1820’den sonra) — dört bölümün de piyano taslakları
• D 729 (1821) — dört bölümün de taslağı var, hiçbiri orkestraya geçirilmedi
• D 759 (1822) — bu sayının konusu
• D 936A (1828 dolayları) — üç bölümün piyano taslakları

Son satıra dikkat. D 936A onun ölüm yılından. Yani mesele bir kere yaşanmış bir tıkanma değil; adam otuz bir yıllık ömrünün son aylarında da yeni bir senfoniye başlamış ve onu da bitirmemişti.

Bitirdiklerinin durumu da parlak değildi. Senfonilerinden hiçbiri o hayattayken kamuya açık bir konserde çalınmadı. Büyük Do majör senfoniyi Musikfreunde’ye ithaf etti; amatör çalgıcıların bir kez okumayı denediği, ancak eserin uzunluğunun ve zorluğunun gerektirdiği provayı bulamadığı düşünülüyor. Salona hiç çıkmadı.

O senfoni bitmişti. Sırf duyulmadığı için on bir yıl daha bekledi.