İçeriğe geç
Sayı 06: Albert Einstein YARIM

Bil ve Anla

YARIM · Sayı 06 · Ekim 2026

Albert Einstein portresi, grafit illüstrasyon

Otuz yıl aradı.
Son sözünü dinleyen anlamadı.

Albert Einstein · 1879–1955 1 bölüm Senin yarım kalanın ne? Portre illüstrasyondur — fotoğraf değildir

Bir bakışta

76Yaşadığı yıl
30Birleşik kuramı aradığı yıl
1.15Ölüm saati, 18 Nisan 1955
6Hastalığında ilgilenen doktor
7Son imzasıyla ölümü arasındaki gün
170Beyninin bölündüğü parça (NMHM kaydı)

Açılış notu

Bu haftanın envanteri bir arayışın, bir son anın ve bir beynin envanteri.

Albert Einstein ömrünün yaklaşık son otuz yılını, kütleçekimi ile elektromanyetizmayı tek bir kuramda birleştirmeye verdi. Bulamadı. Bu, tek bir kuram değil, birbirini izleyen birkaç yaklaşımdı ve kalan çalışma sayfaları sırasız ve eksik bir yığın hâlinde Kudüs’te duruyor.

18 Nisan 1955’te, gece 1.15’te öldü. Dönem basınına göre yanında tek kişi, bir hemşire vardı ve Einstein’ın Almanca mırıldandığı birkaç sözü anlamadı. Tek tanık bu. Beyni otopsi sırasında çıkarıldı. Kurumsal kayda göre bunun için Einstein’dan ya da ailesinden önceden izin alınmamıştı. Külünün nereye serpildiği ise hiç açıklanmadı.

Hiç bulunamadı: “Beyninin incelenmesini kendisi istedi.” Bazı kaynaklar bunu yazıyor, ama yazılı bir belgeye bağlanamıyor. Kurumsal kayıt ise Einstein’dan ya da ailesinden izin verilmediğini söylüyor. Bu derginin ilkesi gereği: kendisine atfedilir, kaynağı belirsiz.

Künye: Bu sayıdaki Albert Einstein görselleri özgün grafit illüstrasyondur, fotoğraf kullanılmamıştır. Einstein’ın adı ve imajı üzerindeki ticari haklar üçüncü tarafın denetimindedir (Hebrew University of Jerusalem, lisans ajansı aracılığıyla). Bu dergi adı yalnızca editoryal kimlik için kullanır, ürün ya da hak devri yoktur. Alıntılar kendi çevirimizdir, çeviri: Muhallefat.

ENVANTER

1 bölüm · her birinde bir yarım kalan

Lot 01 Okunmaz, yarı silinmiş çizgilerle dolu bir kara tahta, illüstrasyon
Okunmaz, yarı silinmiş çizgilerle dolu bir kara tahta.

Lot 01 Tamamlanmadı

Otuz yıl aradı. Kapılar birer birer kapandı

Nesne
Birleşik alan kuramı çalışma sayfaları, 1928 ile 1955 arası
Tespit
Berlin ve Princeton, 1925-1955
Durum
Tamamlanmadı
Nerede
Albert Einstein Archives, Kudüs
Değer
Otuz yıllık bir arayışın sırasız kâğıt yığını

Einstein Ekim 1933’ten ölümüne dek Princeton’daki Institute for Advanced Study’de çalıştı. Kütleçekimi ile elektriği tek bir alan kuramında birleştirme arayışı ise daha eskiydi: 1925’te Prusya Bilimler Akademisi’ne “Kütleçekimi ve Elektriğin Birleşik Alan Kuramı” makalesini sundu.

Arayış tek bir kuram değil, ardışık yaklaşımlardı. Yaz 1928’den Yaz 1931’e kadar “uzak paralellik” yolunu denedi: yaklaşık on makale, yüz kadar çalışma sayfası. Sonra beş boyutlu yaklaşımlara döndü: 1931-32’de Mayer ile, 1938’de Bergmann ile, 1941’de Bargmann ve Bergmann ile. 1943’te Einstein ve Pauli, bu yönde düzgün bir durağan çözümün olmadığını kanıtlayan makaleyle kapıyı kapattı. Sonra 1946’da Ernst Straus ile asimetrik alan kuramına geçti.

The Meaning of Relativity’nin 1955 baskısına, asimetrik alan üzerine yeni bir ek girdi. Bugün fizikçilerin çoğu bu birleştirme yaklaşımını yanlış yönde görüyor.

Geriye 1928’den ölümüne uzanan çalışma sayfası yığınları kaldı. Bu yığın sırasız ve eksik. Bugün Kudüs’teki Albert Einstein Archives’te duruyor.

Kayıp

Sizin görüşünüz nedir?

Klinik Not

Klinik Psikolog

Bir soruyu çözememek ile o soruyla yaşamayı seçmek aynı şey değil, ama dışarıdan ikisi de "takılıp kalmak" gibi görünür.

Einstein'ın dosyasında ikincisi var. Otuz yıl boyunca aynı soruya farklı kapılardan döndü: bir yaklaşım kapanınca bir başkasını denedi. Danışma odasında uzun süreli çabaları yalnızca sonuçlarıyla ölçen insanlarla sık karşılaşırız. Oysa emeğin değeri çoğu zaman aramanın kendisinde durur.

Bu, sonuçsuzluğu güzelleştirmek değil. Yalnızca "bulamadı" cümlesinin "boşa gitti" cümlesiyle aynı olmadığını söylemek. Sonuçsuz kalan bir çaba, kişinin kimliğinin merkezinde durabilir. Bu hem ağır hem doyurucu olabilir.

Bir insan hakkında hüküm vermiyorum. Yalnızca dosyadaki örüntünün altını çiziyorum: aradığını bulamayan biri, aramasını da bırakmayabilir.

Bir arayışın değeri, sonunda bir şey bulunmasına mı bağlıdır?

Bu bir teşhis değildir. Ölmüş bir insan muayene edilemez. Burada anlatılan, metinde görünen örüntüdür; asıl muhatabı okurdur.

Yetişkinlerle çalışıyor; aile örüntüleri ve DEHB üzerine yazıyor.

Senin yarım kalanların

Beş satır. Bitirmediğin ne varsa.

Kartın aynı dergi diliyle üretilir, indirip paylaşabilirsin. Hiçbir şey sunucuya gönderilmez — kart tarayıcında oluşur.

Yarım Kalanlar Duvarı

Paylaş, içinde kalmasın.

Yazdığın satır moderasyondan geçtikten sonra duvarda yayımlanır. E-posta, ad veya başka kişisel bilgi istemiyoruz. IP adresini yalnızca kötüye kullanımı önlemek için tek yönlü şifreleyerek tutuyoruz; geri çevrilemez. Rumuz yazmazsan ya da anonim seçersen satırın Anonim olarak görünür. Yayımlanan satırının kaldırılmasını istersen bize yaz, sileriz.

Kamu Malı Sayacı

Bu dergi ancak telifi düşenler üzerinden içerik üretir. Sıradakiler:

2027 · 1 Ocak71gün kaldı
  • Robert Walser — karda ölü bulundu; mikrogramlar
  • Bertolt Brecht — oyun yazarı
  • Jackson Pollock — atölyede bitmemiş tuvaller
2028 · 1 Ocak436gün kaldı
  • Nikos Kazancakis — romancı
2029 · 1 Ocak802gün kaldı
  • Roger Martin du Gard — Nobel 1937

Kaynakça

Bu sayının dayandığı kaynaklar

  1. NMHM Otis Historical Archives, Harvey Collection bulma aracı (OHA 184.06) medicalmuseum.health.mil
  2. Tilman Sauer, Einstein's Working Sheets and His Search For a Unified Field Theory arxiv.org
  3. Tilman Sauer, Einstein's Washington Manuscript on Unified Field Theory arxiv.org
  4. Daily Princetonian, "Einstein dies" (18 Nisan 1955) dailyprincetonian.com
  5. Trenton Evening Times, 18 Nisan 1955, GenealogyBank aktarımı blog.genealogybank.com
  6. Steven Levy, The Search for Einstein's Brain, New Jersey Monthly (1978) njmonthly.com
  7. Bertrand Russell Archives, McMaster Üniversitesi dearbertie.mcmaster.ca
  8. Russell-Einstein Manifestosu'nun yayımı, Pugwash pugwash.org
  9. The Final Days of Albert Einstein, Princeton University Press press.princeton.edu
  10. Fantova notları, Princeton Alumni Weekly paw.princeton.edu
  11. İsrail cumhurbaşkanlığı yazışması, Jewish Virtual Library jewishvirtuallibrary.org
  12. Dr. Einstein's Will Made Public, JTA (1955) jta.org
  13. AIP Emilio Segrè Visual Archives, telif rehberi aip.libguides.com
  14. Albert Einstein lisans sayfası, CMG Worldwide alberteinstein.com
  15. Albert Einstein, Wikipedia en.wikipedia.org
  16. Thomas Stoltz Harvey, Wikipedia en.wikipedia.org
  17. Nissen ve Einstein, Columbia Surgery columbiasurgery.org
  18. What Killed Albert Einstein, Not Even Past notevenpast.org
  19. Einstein's last wish ignored, Hektoen International hekint.org
  20. The strange story of Einstein's brain, PBS NewsHour pbs.org
  21. Einstein ve İsrail cumhurbaşkanlığı, History.com history.com
  22. Two things are infinite, Quote Investigator quoteinvestigator.com
  23. Hebrew University loses Einstein image rights, JTA (2012) jta.org
  24. Kişilik hakkı kararı özeti, Frankfurt Kurnit Klein & Selz fkks.com
  25. Glen Mackie, Einstein's folly, The Conversation (2015) theconversation.com
  26. Public Domain Day 2026, Wikimedia Australia wikimedia.org.au

Editör:

Destek

Bize nasıl destek olabilirsiniz?

Bil ve Anla ücretsizdir ve öyle kalacak. Dergiyi ayakta tutan okurlarıdır; aşağıdakilerden biri bile yeter.

  1. Takip edin

    Yeni sayıları ve her günün bölümünü ilk burada duyuruyoruz.

    Instagram'da takip et Facebook'ta takip et

  2. Bu sayıyı paylaşın

    Bir yarım kalanı merak edecek birini tanıyorsanız, ona gönderin.

    WhatsApp X

  3. Kendi yarım kalanınızı yazın

    Yarım Kalanlar Duvarı'na bir satır bırakın ya da beş satırlık kartınızı oluşturup paylaşın.

  4. Kaynak ya da düzeltme önerin

    Bir olguda hata gördüyseniz ya da elinizde daha iyi bir kaynak varsa merhaba@bilveanla.com adresine yazın. Düzeltmeyi yapar ve sayfada belirtiriz.

  5. Sıradaki figürü önerin

    Yarım bıraktıklarını merak ettiğiniz biri mi var? Önerinizi gönderin. Tek şart: eserlerinin koruma süresi dolmuş olmalı, yani ölümünü izleyen yılbaşından bu yana 70 yıl geçmiş olmalı.

Sayı kapandı.

Sayı 07 · Emily Dickinson: Sandıkta bin sekiz yüz şiir. Hayattayken neredeyse hiçbiri basılmadı.

Bütün sayılar